<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="N45n0022">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition), Electronic version, No. 22 大義釋(第1卷-第10卷)</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）數位版, No. 22 大義釋(第1卷-第10卷)</title>
			<author>悟醒譯</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>NanChuan</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>10卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">N</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">22</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">大義釋(第1卷-第10卷)</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">OCR by CBETA, Text as provided by Ven. Zhiguang, Text as provided by Ven. Xiangyin</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA OCR，智光法師提供，祥因法師提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【南傳】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02455">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02455</charName>
				<mapping cb:dec="985495" type="PUA">U+F0997</mapping>
			<mapping type="unicode">U+39B8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[卓*戈]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-11-08">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="N" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第一　欲經之義釋</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Nidd.1.1"/>大義釋</head>
<lb ed="N" n="0001a02"/>
<lb ed="N" n="0001a03"/><lg xml:id="lgN45p0001a0301"><l>歸命彼世尊</l><l>應供等覺者</l></lg>
<lb ed="N" n="0001a04"/>
<lb ed="N" n="0001a05"/>
<lb ed="N" n="0001a06"/><p cb:type="head1" xml:id="pN45p0001a0601">義品</p>
<lb ed="N" n="0001a07"/>
<lb ed="N" n="0001a08"/>
<lb ed="N" n="0001a09"/><p cb:type="head1" xml:id="pN45p0001a0901">第一　欲經之義釋</p>
<lb ed="N" n="0001a10"/><p xml:id="pN45p0001a1001">一</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0001a1001"><l>欲〔之對象〕且有欲</l><l>於彼若其成立者</l>
<lb ed="N" n="0001a11"/><l>人乃令欲而得者</l><l>〔彼〕確心意大歡喜</l></lg><p xml:id="pN45p0001a1115" cb:place="inline">（七六六）</p>
<lb ed="N" n="0001a12"/><p xml:id="pN45p0001a1201">欲〔之對象〕且有欲〔此句中〕，欲者，槪言之（一）事欲（二）煩惱欲之二欲。</p>
<lb ed="N" n="0001a13"/><p xml:id="pN45p0001a1301">（一）云何是事欲？適意之色、適意之聲、適意之香、適意之味、適意之解、敷物、
<lb ed="N" n="0001a14"/>衣物、奴婢、奴僕、山羊、羊、鷄、豚、象、牛、馬、牝馬、田園、宅地、金〔銀〕、
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="N" n="0002a01"/>貨幣、村、街、王市、國土、地方、〔四兵〕之營舍、倉庫及一切可染愛之事物乃是
<lb ed="N" n="0002a02"/>事欲（欲之對象）。又有過去之〔事〕欲，有未來之〔事〕欲，有現在之〔事〕欲。
<lb ed="N" n="0002a03"/>有內之〔事〕欲，有外之〔事〕欲，有內外之〔事〕欲。有劣之〔事〕欲，有中之
<lb ed="N" n="0002a04"/>〔事〕欲，有勝之〔事〕欲。有惡趣之〔事〕欲，有人之〔事〕欲，有天之〔事〕
<lb ed="N" n="0002a05"/>欲。有現起之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002001" n="0002001"/>，有被化作之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002002" n="0002002"/>，有依他而化作之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002003" n="0002003"/>。
<lb ed="N" n="0002a06"/>有徧取〔事〕欲，有非徧取〔事〕欲。有我執〔事〕欲，有非我執〔事〕欲。欲界
<lb ed="N" n="0002a07"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.2"/>一切之諸法，色界一切之諸法，無色界一切之諸法亦爲渴愛之據所、渴愛之所緣，
<lb ed="N" n="0002a08"/>依欲愛之義，依染愛之義，依起憍之義而爲事欲。此等謂之事欲。</p>
<lb ed="N" n="0002a09"/><p xml:id="pN45p0002a0901">（二）云何是煩惱欲？欲是〔煩惱〕欲，貪欲是〔煩惱〕欲，思惟是〔煩惱〕欲，
<lb ed="N" n="0002a10"/>貪是〔煩惱〕欲，思惟貪是〔煩惱〕欲。彼對〔色聲等之五種〕欲是欲欲、欲貪、
<lb ed="N" n="0002a11"/>欲喜、欲愛、欲愛情、欲熱惱、欲昏迷、欲縛著、欲暴流、欲軛、欲歌、欲貪蓋。</p>
<lb ed="N" n="0002a12"/><lg xml:id="lgN45p0002a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0002004" n="0002004"/>欲！我見汝根本</l>
<lb ed="N" n="0002a13"/><l>欲！汝由思惟生</l>
<lb ed="N" n="0002a14"/><l>欲！我不思惟汝</l>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="N" n="0003a01"/><l>如斯汝無有</l></lg>
<lb ed="N" n="0003a02"/><p xml:id="pN45p0003a0201">此等謂煩惱欲。</p>
<lb ed="N" n="0003a03"/><p xml:id="pN45p0003a0301">以欲且有欲者，以欲而欲、欲求、樂、冀求、希望、熱望。〔此〕「是以欲且有
<lb ed="N" n="0003a04"/>欲」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0003a05"/><p xml:id="pN45p0003a0501">「於彼若其成之者」〔之句中〕，「於彼若」者，〔云〕彼刹帝利，又婆羅門，又毘
<lb ed="N" n="0003a06"/>舍，又首陀，又在家者，又出家者，又天，又人〔之義〕。「其」者，乃言適意之色、
<lb ed="N" n="0003a07"/>適意之聲、適意之香、適意之味、適意之解等事欲。所謂「成之」者，乃成就、成、
<lb ed="N" n="0003a08"/>得、獲得、到達、存在。此「於彼若其成之者」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0003a09"/><p xml:id="pN45p0003a0901">「〔彼〕確心意大歡喜」〔之句中〕，「確」者，此一向之語、無疑之語、不疑惑之
<lb ed="N" n="0003a10"/>語、不二之語、確實之語、嚴密之語、純粹之語、確立之語。此「確」〔之義〕。「喜」
<lb ed="N" n="0003a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.3"/>者，乃於五種欲相應之喜、悅喜、歡喜、喜悅、笑、笑喜、幸福、滿足、雀躍、心
<lb ed="N" n="0003a12"/>之快適，心之滿悅。「意」者，乃心、意、意所、心臟、淨白（心）、意、意處、意根、
<lb ed="N" n="0003a13"/>識、識蘊〔觸等之法〕隨順於意識界。此言「意」也。此意乃與喜俱起、俱生、相合、
<lb ed="N" n="0003a14"/>相應、同時起、同時滅、一所依，一所緣。言意喜者，乃意之喜、意滿足、意笑、
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="N" n="0004a01"/>意笑喜、意適、意雀躍、意之喜、意喜悅。此爲「〔彼〕確意喜」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0004a02"/><p xml:id="pN45p0004a0201">「人乃令欲而得者」〔之句中〕，「得」者，乃得、已得、獲得、到達、所有〔之義〕。
<lb ed="N" n="0004a03"/>「人」（可死者）者，是有情、人、摩奴之子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004005" n="0004005"/>、士夫（被養者）、補特伽羅、命者、
<lb ed="N" n="0004a04"/>生死者、生者、根行者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004006" n="0004006"/>（自在行者）、摩奴所生者也。「令欲者」乃於色、聲、香、
<lb ed="N" n="0004a05"/>味、觸、一切欲、樂、冀求、希望、使之熱望也。此「人乃令欲而得者」〔之義〕。是
<lb ed="N" n="0004a06"/>故世尊宣示：</p>
<lb ed="N" n="0004a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0004a0701"><l>欲〔之對象〕且有欲</l><l>於彼若其成之者</l>
<lb ed="N" n="0004a08"/><l>人乃令欲而得者</l><l>〔彼〕確心意大歡喜</l></lg>
<lb ed="N" n="0004a09"/><p xml:id="pN45p0004a0901">二</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0004a0901"><l>若彼且有彼之欲</l><l>於人生之彼欲者</l>
<lb ed="N" n="0004a10"/><l>彼等諸欲若失去</l><l>〔彼〕猶如被箭射惱</l></lg><p xml:id="pN45p0004a1015" cb:place="inline">（七六七）</p>
<lb ed="N" n="0004a11"/><p xml:id="pN45p0004a1101"><ref cRef="PTS.Nidd.1.4"/>「若彼且有彼之欲」〔之句中〕，「若彼」者，是言彼刹帝利，又婆羅門，又毘舍，又首
<lb ed="N" n="0004a12"/>陀，又在家者，又出家者，又天，又人〔之義〕。「正有彼欲」者，是有欲、欲求、樂、
<lb ed="N" n="0004a13"/>冀求、希望、熱望。或又依欲愛而行、所導、所運、所引行。譬如乘象、乘馬、乘
<lb ed="N" n="0004a14"/>牛、乘山羊、乘羊、乘駱駝、乘驢馬而行，所導、所運、所引行。如是依欲愛而行，
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="N" n="0005a01"/>所導、所運、所引行。此爲「若彼且有彼之欲」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0005a02"/><p xml:id="pN45p0005a0201">「於人生之彼欲者」〔之句中〕，欲者，乃對於〔色聲等之五種〕欲之欲欲、欲貪、
<lb ed="N" n="0005a03"/>欲喜、欲愛、欲愛情、欲熱惱、欲昏迷、欲縛著、欲暴流、欲軛、欲取、欲貪蓋。
<lb ed="N" n="0005a04"/>於彼生欲欲〔等〕，是正生、起、現起、出現。「於人」者，是有情、人、摩奴之子、
<lb ed="N" n="0005a05"/>士夫、補特伽羅、命者、生死者、生者、根行者、摩奴所生者。此「於人生之彼欲」
<lb ed="N" n="0005a06"/>〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0005a07"/><p xml:id="pN45p0005a0701">「彼等諸欲若失去」者，（一）彼等諸欲若衰失，（二）〔言〕彼由諸欲所失〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0005a08"/><p xml:id="pN45p0005a0801">（一）彼等諸欲若衰失者云何？人雖〔不死而〕存在，諸王奪彼等之財產，或盜賊
<lb ed="N" n="0005a09"/>所奪，或火所燒，或水所流去，或不愛相續者所奪，或由貯藏處〔埋藏之財寶〕失
<lb ed="N" n="0005a10"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.5"/>去，或事業方策錯誤而失財，或於家中令家潰滅者出現而濫費、浪費、蕩盡此等財
<lb ed="N" n="0005a11"/>產。結局唯是無常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0005007" n="0005007"/>。如是彼等諸欲〔之對象〕失去、衰夫、毀失、凋落、消滅、
<lb ed="N" n="0005a12"/>破壞。</p>
<lb ed="N" n="0005a13"/><p xml:id="pN45p0005a1301">（二）〔言〕彼由諸欲所失者云何？彼等之財產雖〔不失而〕存在，彼死矣、命終、
<lb ed="N" n="0005a14"/>消滅、破壞。如是彼由諸欲所失去、衰失、毀失、凋落、消滅、破壞。</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="N" n="0006a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a0101"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006008" n="0006008"/>諸盜與王奪</l><l>火燒而滅亡</l>
<lb ed="N" n="0006a02"/><l>最後仍把持</l><l>諸財共身捨</l>
<lb ed="N" n="0006a03"/><l>慧者知解此</l><l>受用且施與</l>
<lb ed="N" n="0006a04"/><l>應力而施與</l><l>且爲受用者</l>
<lb ed="N" n="0006a05"/><l>不被〔他〕批難</l><l>〔死後〕至天處</l></lg>
<lb ed="N" n="0006a06"/><p xml:id="pN45p0006a0601">此是「彼等諸欲若失去」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0006a07"/><p xml:id="pN45p0006a0701">「猶如被箭射惱」者，譬如爲鐵製之箭所射、骨製之箭、牙製之箭、角製之箭、
<lb ed="N" n="0006a08"/>木製之箭所射者，惱怒、傷痛、熱惱、病、憂，如是事欲之變易滅異故而生起愁悲
<lb ed="N" n="0006a09"/>苦憂惱，彼爲欲箭、憂箭所射而至於惱怒、傷心、熱惱、病、憂。此是「猶如被箭射
<lb ed="N" n="0006a10"/>惱」〔之義〕。故世尊宣示：</p>
<lb ed="N" n="0006a11"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a1101"><l>若彼且有彼之欲</l><l>於人生之彼欲者</l>
<lb ed="N" n="0006a12"/><l>彼等諸欲若失去</l><l>〔彼〕猶如被箭射惱</l></lg>
<lb ed="N" n="0006a13"/><p xml:id="pN45p0006a1301"><ref cRef="PTS.Nidd.1.6"/>三</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a1301"><l>猶如由足避蛇頭</l><l>正在迴避諸欲者</l>
<lb ed="N" n="0006a14"/><l>彼於世間之愛著</l><l>有念於正以超越</l></lg><p xml:id="pN45p0006a1415" cb:place="inline">（七六八）</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="N" n="0007a01"/><p xml:id="pN45p0007a0101">〔言〕「正在迴避諸欲者」〔之句中〕，正在者是刹帝利、婆羅門、毘舍、首陀、
<lb ed="N" n="0007a02"/>在家者、出家者、天、人、任何容貌、任何業務、任何職分、任何階級、任何地位、
<lb ed="N" n="0007a03"/>任何法之具備者〔之義〕。「迴避諸欲」〔之句中〕，〔言〕欲者，若槪言之，乃事欲與
<lb ed="N" n="0007a04"/>煩惱欲之二欲……乃至（參照一頁以下）……此等謂事欲……乃至（參照二頁）……
<lb ed="N" n="0007a05"/>此等謂煩惱欲。以回避諸欲（一）乃〔一時之〕鎭伏，又（二）乃〔永久之〕正斷而言由二
<lb ed="N" n="0007a06"/>原因迴避諸欲。</p>
<lb ed="N" n="0007a07"/><p xml:id="pN45p0007a0701">（一）鎭伏而〔一時〕迴避諸欲者云何？欲依受樂少之義如見〔無味〕骨聚者，鎭
<lb ed="N" n="0007a08"/>伏而迴避諸欲。欲依衆多者共通之義〔皆欲〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007009" n="0007009"/>如見肉塊者，鎭伏而迴避諸欲。欲
<lb ed="N" n="0007a09"/>依次第燒〔身〕之義如見〔手握〕藁炬火之〔燒手〕者，鎭伏而迴避諸欲。欲依大
<lb ed="N" n="0007a10"/>熱惱之義如見火坑者，鎭伏而迴避諸欲。欲依暫時現起之義如見夢者，鎭伏而迴避
<lb ed="N" n="0007a11"/>諸欲。欲依一時之義如見借用物者，鎭伏而迴避諸欲。欲依折裂之義如人取樹果而
<lb ed="N" n="0007a12"/>見〔樹枝〕者，鎭伏而迴避諸欲。欲依斬斫之義如見屠殺所者，鎭伏而迴避諸欲。
<lb ed="N" n="0007a13"/>欲依貫刺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007010" n="0007010"/>之義如見劍<g ref="#CB02455">㦸</g>者，鎭伏而迴避諸欲。欲依有怖畏之義如見蛇頭者，鎭伏
<lb ed="N" n="0007a14"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.7"/>而迴避諸欲。欲依大焦熱之義如見火聚者，鎭伏而迴避諸欲。</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="N" n="0008a01"/><p xml:id="pN45p0008a0101">修習隨念佛者亦鎭伏而迴避諸欲，修習隨念法者……乃至……修習隨念僧者，
<lb ed="N" n="0008a02"/>修習隨念戒者，修習隨念捨者，修習隨念天者，修習隨念安般念者，修習死念者，
<lb ed="N" n="0008a03"/>修習身至念者亦鎭伏而迴避諸欲。修習隨念寂止者亦鎭伏而迴避諸欲，修習初禪者
<lb ed="N" n="0008a04"/>亦鎭伏而迴避諸欲，修習第二禪者，修習第三禪者，修習第四禪者，修習空無邊處
<lb ed="N" n="0008a05"/>定者，修習識無邊處定者，修習無所有處定者、修習非想非非想處定者亦鎭伏而迴
<lb ed="N" n="0008a06"/>避諸欲。如是「鎭伏而〔一時〕迴避諸欲」也。</p>
<lb ed="N" n="0008a07"/><p xml:id="pN45p0008a0701">（二）正斷而〔永久〕迴避諸欲者云何？修習須陀洹道者亦可至惡趣正斷而迴避諸
<lb ed="N" n="0008a08"/>欲。修習斯陀含道者亦正斷而迴避麤諸欲。修習阿那含道者亦正斷迴避微俱之諸欲。
<lb ed="N" n="0008a09"/>修習阿羅漢道者亦諸普徧、一切、無殘、無餘、正斷迴避諸欲。如是乃「正斷而〔永
<lb ed="N" n="0008a10"/>久〕迴避諸欲」。此是「迴避諸欲者」。</p>
<lb ed="N" n="0008a11"/><p xml:id="pN45p0008a1101">「猶如由足〔避〕蛇頭」〔之句中〕，蛇（匍匐者）乃蛇也。依何義而謂蛇？匍匐
<lb ed="N" n="0008a12"/>而行故乃爲蛇，屈曲而行故蛇是（曲行者），以胸而行故蛇是（胸行者），伏頭而行
<lb ed="N" n="0008a13"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.8"/>故蛇是（伏行者），以頭匐行故蛇是（頭匐者），橫於穴故蛇是（穴居者），橫於窟故
<lb ed="N" n="0008a14"/>蛇是（窟居者），彼牙爲武器故蛇是（牙爲武器者），彼毒可怖故蛇是（恐怖之毒者），
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="N" n="0009a01"/>彼舌兩支故蛇是（二舌者），以二舌嘗味故蛇是（二舌知味者）。譬如，欲生不欲死，
<lb ed="N" n="0009a02"/>欲樂厭苦由足避蛇頭、離避、迴避、退避、如是欲樂厭苦者避諸欲、離避、迴避、
<lb ed="N" n="0009a03"/>退避。此「猶如由足〔避〕蛇頭」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0009a04"/><p xml:id="pN45p0009a0401">「彼於世間之愛著者有念於正以超越」〔之句中〕，「彼」者是迴避諸所欲者。愛著
<lb ed="N" n="0009a05"/>者是渴愛：卽貪、染貪、隨導、隨和、喜、喜貪、心之染貪、欲求、昏迷、縛著、
<lb ed="N" n="0009a06"/>貪求、徧貪、執著、汚泥、能動、幻、能生〔輪迴〕、〔苦〕生因、縫貪、有網、流
<lb ed="N" n="0009a07"/>貪、愛著、綿綖、染著、營務、伴侶、願、導有者、貪林、愛林、親睦、愛情、期
<lb ed="N" n="0009a08"/>待、結縛、望、望求、望欲、色望、聲望、香望、味望、觸望、得望、財望、子望、
<lb ed="N" n="0009a09"/>命望、覓、徧覓、熱望、覓望、覓食、覓欲、動貪、動轉貪、動欲貪、媚貪、善欲
<lb ed="N" n="0009a10"/>性、非法貪、不等貪、欲求、欲望、冀求、希望、求望、欲愛、有愛、無有愛、色
<lb ed="N" n="0009a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.9"/>愛、無色愛、滅愛、色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛、暴流、軛、縛、取、
<lb ed="N" n="0009a12"/>障、蓋、欲、結縛、隨煩惱、隨眠、纏、蔓、種種欲、苦根、苦因緣、苦生、魔罟、
<lb ed="N" n="0009a13"/>魔鉤、魔境、愛河、愛網、愛羈、愛海、貪欲、貪、不善根也。</p>
<lb ed="N" n="0009a14"/><p xml:id="pN45p0009a1401">「愛著」者依何之義爲愛著？擴大之故是愛著，廣大之故是愛著，染著之故是愛
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="N" n="0010a01"/>著，冒險之故是愛著，奪取之故是愛著，欺語者之故是愛著，毒根之故是愛著，毒
<lb ed="N" n="0010a02"/>果之故是愛著，毒受用之故是愛著，或又彼渴愛之廣大而爲色、聲、香、味、觸、
<lb ed="N" n="0010a03"/>施主、衆、住居、利得、名聲、賞讚、安樂、衣服、食物、臥坐所、病者之資具藥
<lb ed="N" n="0010a04"/>品、欲界、色界、無色界、欲有、色有、無色有、想有、無想有、非想非非想有、
<lb ed="N" n="0010a05"/>一蘊有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010011" n="0010011"/>、四蘊有、五蘊有、過去、未來、現在、可見聞覺識之諸法中擴大、擴張。
<lb ed="N" n="0010a06"/>此是愛著〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0010a07"/><p xml:id="pN45p0010a0701">「世間」者是於惡趣世間、人世間、天世間、蘊世間、界世間、處世間〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0010a08"/><p xml:id="pN45p0010a0801">「有念」者，依四原因而有念：〔卽〕對身而修習身隨觀念處而有念，對於受、
<lb ed="N" n="0010a09"/>對於心、對於法修習法隨觀念處而有念。又依他之四原因亦有念：〔卽〕依不念之
<lb ed="N" n="0010a10"/>迴避而有念，當以念行行諸法故而有念，念之對治諸法〔以念〕令害破故而有念，
<lb ed="N" n="0010a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.10"/>勿忘失念因之諸法故而有念。又依他之四原因亦有念：〔卽〕具備念故而有念，以
<lb ed="N" n="0010a12"/>念爲自在故而有念，於念練達故而有念，由念不退轉故而有念。又依他之四原因亦
<lb ed="N" n="0010a13"/>有念：〔卽〕念之故而有念，爲寂故而有念，令寂止故而有念，具備善人之法故而
<lb ed="N" n="0010a14"/>有念。依隨念佛而有念，依隨念法而有念，依隨念僧而有念，依隨念戒而有念，依
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="N" n="0011a01"/>隨念捨而有念，依隨念天而有念，依念安般而有念，依念死而有念，依念身至而有
<lb ed="N" n="0011a02"/>念，依隨念寂止而有念。一切念、隨念、現念、憶持、沈潛、不忘失、念、念根、
<lb ed="N" n="0011a03"/>念力、正念、念覺支、一行道（一乘道）言此爲念。具此之念、正具、解、正解、
<lb ed="N" n="0011a04"/>備、善備、使具備者謂之有念。</p>
<lb ed="N" n="0011a05"/><p xml:id="pN45p0011a0501">「彼於世間之愛著，有念於正以超越」者，於世間有所愛著此世間之愛著者，彼
<lb ed="N" n="0011a06"/>有念而度、越度、度過、超越、離越。此是「彼於世間之愛著，有念於正以超越」〔之
<lb ed="N" n="0011a07"/>義〕。故世尊宣示：</p>
<lb ed="N" n="0011a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0011a0801"><l>猶如由足避蛇頭</l><l>正在迴避諸欲者</l>
<lb ed="N" n="0011a09"/><l>彼於世間之愛著</l><l>有念於正以超越</l></lg>
<lb ed="N" n="0011a10"/><p xml:id="pN45p0011a1001">四</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0011a1001"><l>田圃宅地與黃金</l><l>牛馬奴僕與傭人</l>
<lb ed="N" n="0011a11"/><l>婦人親類多所欲</l><l>如有正在追求人</l></lg><p xml:id="pN45p0011a1115" cb:place="inline">（七六九）</p>
<lb ed="N" n="0011a12"/><p xml:id="pN45p0011a1201"><ref cRef="PTS.Nidd.1.11"/>「田圃宅地與黃金」〔之句中〕，田圃者乃米田、稻田、豌豆田、豆田、麥田、小
<lb ed="N" n="0011a13"/>麥田、胡麻田〔等〕。宅地者是家宅之地、庫藏之地、前庭之地、後庭之地、庭園之
<lb ed="N" n="0011a14"/>地、精舍之地也。黃金者，以貨幣謂黃金。此爲「田圃、宅地與黃金」〔之義〕。</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="N" n="0012a01"/><p xml:id="pN45p0012a0101">「牛、馬、奴僕與傭人」〔之句中〕，牛是謂諸牛，馬是謂家畜，「奴僕」者是四奴
<lb ed="N" n="0012a02"/>僕：〔卽〕家生之奴僕，以財所購之奴僕，自爲奴僕者，雖不欲而被迫爲奴僕者。</p>
<lb ed="N" n="0012a03"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0012a0301"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012012" n="0012012"/>或人生來爲奴僕</l><l>亦有以財購奴僕</l>
<lb ed="N" n="0012a04"/><l>或人自行爲奴僕</l><l>畏怖被襲成奴僕</l></lg>
<lb ed="N" n="0012a05"/><p xml:id="pN45p0012a0501">「傭人」者是用人、租耕人、寄食人（顧問）之三〔種〕人</p>
<lb ed="N" n="0012a06"/><p xml:id="pN45p0012a0601">「婦人、親類、多所欲」〔之句中〕，婦人者謂出嫁之女人，親類者乃有四親類：
<lb ed="N" n="0012a07"/>〔卽〕親戚（近親者）亦是親類，同姓者亦是親類，同學習者亦是親類，同習藝者
<lb ed="N" n="0012a08"/>亦是親類。「多所欲」者是種種之欲。適意之色……乃至……適意之觸此是多所欲。
<lb ed="N" n="0012a09"/>此是「婦人、親類、多所欲」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0012a10"/><p xml:id="pN45p0012a1001"><ref cRef="PTS.Nidd.1.12"/>「如有正在追求之人」〔之句中〕，正在之〔人〕者，是刹帝利、婆羅門、毘舍、
<lb ed="N" n="0012a11"/>首陀、在家者、出家者、天、人、任何之容貌、任何之業務、任何之職分、任何之
<lb ed="N" n="0012a12"/>階級，任何之地位，任何法之具備者〔之義〕。「人」者是有情、人、摩奴之子、人士、
<lb ed="N" n="0012a13"/>補特伽羅、命者、生死者、生者、根行者、摩奴所生者也。「追求」者，是依煩惱欲
<lb ed="N" n="0012a14"/>於事欲而貪求、追求、徧求、徧著。此是「如有正在追求之人」〔之義〕。故世尊宣示：</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="N" n="0013a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0013a0101"><l>田圃宅地與黃金</l><l>牛馬奴僕與傭人</l>
<lb ed="N" n="0013a02"/><l>婦人親類多所欲</l><l>如有正在追求人</l></lg>
<lb ed="N" n="0013a03"/><p xml:id="pN45p0013a0301">五</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0013a0301"><l>（煩惱）打勝彼無力</l><l>以諸危難打破彼</l>
<lb ed="N" n="0013a04"/><l>如此於彼苦隨從</l><l>如同壞舟沈〔入〕水</l></lg><p xml:id="pN45p0013a0415" cb:place="inline">（七七〇）</p>
<lb ed="N" n="0013a05"/><p xml:id="pN45p0013a0501">「（煩惱）打勝彼無力」〔之句中〕，無力者，是無力、弱力、少力、少勢、劣、
<lb ed="N" n="0013a06"/>下劣、賤劣、下賤、惡劣、劣小、小煩惱。此等之煩惱，征其人、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、
<lb ed="N" n="0013a07"/>奪取、打破。如是乃「打勝彼無力」〔之義〕。或又無力、弱力、少力、少勢、劣、下
<lb ed="N" n="0013a08"/>劣、賤劣、下賤、惡劣、劣小、小而正是無信力、精進力、念力、定力、慧力、慚
<lb ed="N" n="0013a09"/>力、愧力之人，彼等煩惱乃征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、奪取、打破其人。如是（煩惱）
<lb ed="N" n="0013a10"/>「打勝彼無力」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0013a11"/><p xml:id="pN45p0013a1101">「以諸危難打破彼」〔之句中〕，諸危難者，（一）顯現之危難，（二）隱密危難之二危難。</p>
<lb ed="N" n="0013a12"/><p xml:id="pN45p0013a1201"><ref cRef="PTS.Nidd.1.13"/>（一）顯現之危難者云何？當有獅子、虎、豹、熊、豺、狼、野牛、象、蛇、蠍、
<lb ed="N" n="0013a13"/>百足或盜賊、又旣遂未遂之兇暴人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013013" n="0013013"/>。〔又〕有眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、頭
<lb ed="N" n="0013a14"/>病、外耳病、口腔病、齒病、咳、喘息、外鼻病、熱病、老、腹病、氣絕、赤痢、
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="N" n="0014a01"/>腹痛、虎列剌、癩、癰、疱瘡、肺病、癲癎、輪癬、疥癬、風癬、抓傷、　（凍裂）、
<lb ed="N" n="0014a02"/>出血、糖尿病、痔疾、疙瘩、潰瘍、膽汁等起病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014014" n="0014014"/>、痰等起病、風等起病、〔膽汁、
<lb ed="N" n="0014a03"/>痰、風〕集合病、氣候變化所生病、不等姿勢所生病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014015" n="0014015"/>、傷害所生病、業報所生病、
<lb ed="N" n="0014a04"/>寒、暑、飢、渴、大便、小便、虻、蚊、風、太陽熱、爬行類（虻類）之接觸。此
<lb ed="N" n="0014a05"/>等謂顯現之危難。</p>
<lb ed="N" n="0014a06"/><p xml:id="pN45p0014a0601">（二）隱密危難者云何？是身惡行、語惡行、意惡行、欲貪蓋、瞋恚蓋、昏沈睡眠
<lb ed="N" n="0014a07"/>蓋、掉擧惡作蓋、疑蓋、貪、瞋、癡、忿、恨、覆、惱、嫉、慳、諂、誑、強情、
<lb ed="N" n="0014a08"/>激情、慢、過慢、憍、放逸、一切煩惱、一切惡行、一切不安、一切熱惱、一切苦
<lb ed="N" n="0014a09"/>熱、一切不善行，此等謂隱密之危難。</p>
<lb ed="N" n="0014a10"/><p xml:id="pN45p0014a1001">「危難」者依何之義而危難？（一）征服〔善人〕故是危難。（二）至〔善法之〕減退故
<lb ed="N" n="0014a11"/>危難。（三）其處（不善法）之依所故是危難。</p>
<lb ed="N" n="0014a12"/><p xml:id="pN45p0014a1201">（一）征服〔善人〕故是危難者云何？彼等危難征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、奪取、打破
<lb ed="N" n="0014a13"/>彼人。如是「征服故是危難」。</p>
<lb ed="N" n="0014a14"/><p xml:id="pN45p0014a1401">（二）至〔善法之〕減退故是危難者云何？彼等危難至諸善法之減退、消滅。云何
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="N" n="0015a01"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.14"/>是諸善法？是正行道、隨順之行道、無害敵之行道、隨義之行道、法隨法之行道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015016" n="0015016"/>、
<lb ed="N" n="0015a02"/>諸戒之完成、諸根之守護、對食知量、警寤之努力、念正知、修習四念處之努力、
<lb ed="N" n="0015a03"/>修習四正勤之努力、修習四神足之努力、修習五根之努力、修習五力之努力、修習
<lb ed="N" n="0015a04"/>七覺支之努力、修習八支聖道之努力。至此等諸善法之減退、消滅。如是。「至減退
<lb ed="N" n="0015a05"/>故是危難」。</p>
<lb ed="N" n="0015a06"/><p xml:id="pN45p0015a0601">（三）其處不善法之依所故是危難者云何？於其處此等之惡不善法生起而依止於自
<lb ed="N" n="0015a07"/>體。譬如以洞穴爲依所之生物橫臥〔於洞穴〕，以水爲依所之生物生存〔於水中〕，
<lb ed="N" n="0015a08"/>以林爲依所之生物生存〔於林中〕，以樹爲依所之生物生存〔於樹上〕。如是於其處
<lb ed="N" n="0015a09"/>此等諸不善法生起而依止於自體。如是「其處爲依所故是危難」。</p>
<lb ed="N" n="0015a10"/><p xml:id="pN45p0015a1001">卽世尊宣示：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015017" n="0015017"/>諸比丘！門人〔煩惱〕與共，阿闍梨（煩惱）與共之比丘苦而
<lb ed="N" n="0015a11"/>不住樂。諸比丘！成爲門人與共，阿闍梨與共之比丘苦而不住樂者云何？諸比丘！
<lb ed="N" n="0015a12"/>於此處有比丘，以眼見色後，〔於彼〕憶念思惟所結縛而生起惡不善法。此等之惡不
<lb ed="N" n="0015a13"/>善法住彼之內、隨住。故云是以門人（內住者）與共，彼等惡不善法現行於彼，故
<lb ed="N" n="0015a14"/>云〔彼〕阿闍梨（現行者）與共。復次諸比丘！以耳聞聲後，以鼻嗅香後，以舌嘗
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="N" n="0016a01"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.15"/>味後，以身觸所觸後，以意識法後，於彼憶念思惟結縛生起惡不善法。此等之惡不
<lb ed="N" n="0016a02"/>善法住彼之內、隨住。故云〔彼〕是以門人（內住者）與共。如是，諸比丘！是以
<lb ed="N" n="0016a03"/>門人與共，阿闍梨與共之比丘是苦而不住樂。」如是亦以「其處爲依所故是危難」。</p>
<lb ed="N" n="0016a04"/><p xml:id="pN45p0016a0401">又世尊如是宣示：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016018" n="0016018"/>諸比丘！此等有三之內垢、內不友、內敵、內殺戮者、內
<lb ed="N" n="0016a05"/>反敵者。云何爲三？諸比丘！貪是內垢、內不友、內敵、內殺戮者、內反敵者。瞋
<lb ed="N" n="0016a06"/>是內垢、內不友、內敵、內殺戮者、內反敵者。癡是內垢、內不友、內敵、內殺戮
<lb ed="N" n="0016a07"/>者，內反敵者。諸比丘！此等三之內垢、內不友、內敵、內殺戮者、內反敵者。」</p>
<lb ed="N" n="0016a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0016a0801"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016019" n="0016019"/>貪乃生不利</l><l>貪令心動亂</l>
<lb ed="N" n="0016a09"/><l>怖畏由內生</l><l>人不覺知彼</l>
<lb ed="N" n="0016a10"/><l>貪者不知義</l><l>貪者不見法</l>
<lb ed="N" n="0016a11"/><l>貪以征人故</l><l>時黑暗冥闇</l>
<lb ed="N" n="0016a12"/><l>瞋乃生不利</l><l>瞋令心動亂</l>
<lb ed="N" n="0016a13"/><l>怖畏由內生</l><l>人不覺知彼</l>
<lb ed="N" n="0016a14"/><l>瞋者不知義</l><l>瞋者不見法</l>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="N" n="0017a01"/><l>忿以征人故</l><l>時黑暗冥闇</l>
<lb ed="N" n="0017a02"/><l><ref cRef="PTS.Nidd.1.16"/>癡乃生不利</l><l>癡令心動亂</l>
<lb ed="N" n="0017a03"/><l>怖畏由內生</l><l>人不覺知彼</l>
<lb ed="N" n="0017a04"/><l>癡者不知義</l><l>癡者不見法</l>
<lb ed="N" n="0017a05"/><l>癡以征人故</l><l>時黑暗冥闇</l></lg>
<lb ed="N" n="0017a06"/><p xml:id="pN45p0017a0601">如是其處爲依所故是危難。</p>
<lb ed="N" n="0017a07"/><p xml:id="pN45p0017a0701">又世尊宣示：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017020" n="0017020"/>大王！於人有三法之生起。〔彼等〕於內生起而至不利益、苦、
<lb ed="N" n="0017a08"/>不樂住。云何爲三？大王！於人有貪之生起，〔彼〕於內生起而至不利益、苦、不樂
<lb ed="N" n="0017a09"/>住。大王！於人有瞋之生起，〔彼〕於內生起而至不利益、苦、不樂住。大王！於人
<lb ed="N" n="0017a10"/>有癡之生起，彼於內生起而至不利益、苦、不樂住。大王！於人有此三法之生起，
<lb ed="N" n="0017a11"/>彼等於內生起而至不利益、苦、不樂住。」</p>
<lb ed="N" n="0017a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0017a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017021" n="0017021"/>自己〔心〕中生</l><l>貪與瞋與癡</l>
<lb ed="N" n="0017a13"/><l>惡心有害人</l><l>自果如〔枯〕竹</l></lg>
<lb ed="N" n="0017a14"/><p xml:id="pN45p0017a1401">如是亦「其處爲依所故是危難」。</p>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="N" n="0018a01"/><p xml:id="pN45p0018a0101">又世尊斯宣示：</p>
<lb ed="N" n="0018a02"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0018a0201"><l>「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018022" n="0018022"/>所謂貪與瞋</l><l>此爲身體因</l>
<lb ed="N" n="0018a03"/><l>身毛豎立者</l><l>不樂樂由生</l>
<lb ed="N" n="0018a04"/><l>〔身體〕之等起</l><l>〔不善〕尋〔善〕意</l>
<lb ed="N" n="0018a05"/><l>如同諸童子</l><l>將鳥以放棄」</l></lg>
<lb ed="N" n="0018a06"/><p xml:id="pN45p0018a0601">如是亦「其處爲依所故是危難」。</p>
<lb ed="N" n="0018a07"/><p xml:id="pN45p0018a0701">「以諸危難打破彼」者，彼等諸危難征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、奪取、打破彼人。此
<lb ed="N" n="0018a08"/>是「諸危難打破彼」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0018a09"/><p xml:id="pN45p0018a0901"><ref cRef="PTS.Nidd.1.17"/>「如此於彼苦隨從」〔之句中〕，「如此」者是各各之危難故。「於其人苦隨從」者，
<lb ed="N" n="0018a10"/>是隨行、扈從。（卽）生苦隨從、隨行、扈從。老苦隨從、隨行、扈從。病苦隨從、
<lb ed="N" n="0018a11"/>隨行、扈從。死苦隨從、隨行、扈從。愁悲苦、憂惱苦隨從、隨行、扈從。地獄之
<lb ed="N" n="0018a12"/>苦、畜生界之苦、餓鬼界之苦隨從、隨行、扈從。人界之苦、入胎爲原因之苦、住
<lb ed="N" n="0018a13"/>胎爲原因之苦、出胎爲原因之苦，於生者隨結苦、生者爲他支配苦、自苦之苦、被
<lb ed="N" n="0018a14"/>他所苦之苦隨從、隨行、扈從。苦苦隨從、隨行、扈從。行苦、壞（變易）苦、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018023" n="0018023"/>眼
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="N" n="0019a01"/>病、耳病、鼻病、舌病、身病、頭病、外耳病、口腔病、齒病、咳、喘息、外鼻病、
<lb ed="N" n="0019a02"/>熱病、老、腹病、氣絕、赤痢、腹痛、虎列剌、癩、癰、疱瘡、肺病、癲癎、輪癬、
<lb ed="N" n="0019a03"/>風癬、抓傷、皹、出血、糖尿病、痔疾、疙瘩、潰瘍、膽汁等起病、疾等起病、風
<lb ed="N" n="0019a04"/>等起病、〔膽汁、疾、風〕集合病、氣候變化所生病、不等姿勢所生病、傷害所生病、
<lb ed="N" n="0019a05"/>業報所生病、寒、暑、飢渴、大便、小便、〔等之苦〕、虻、蚊、風、太陽熱、與爬
<lb ed="N" n="0019a06"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.18"/>行類（蛇類）接觸所生之苦、母死之苦、父死之苦、兄弟死之苦、姊妹死之苦、子
<lb ed="N" n="0019a07"/>死之苦、女死之苦、失親戚之苦、失財富之苦、失〔健康〕疾病之苦、失戒苦、失
<lb ed="N" n="0019a08"/>〔正〕見苦之隨從、隨行、扈從。此是「如此於彼苦隨從」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0019a09"/><p xml:id="pN45p0019a0901">「如同壞舟沈入水」者，譬如壞舟由此處彼處從水，隨行、扈從、〔漏入〕，〔卽〕
<lb ed="N" n="0019a10"/>由前方從水，隨行、扈從而〔入〕、由後方、由下方、由橫處亦從水，隨行、扈從而
<lb ed="N" n="0019a11"/>〔入〕，如是各各之危難故，其人苦隨從、隨行、扈從。〔卽〕生苦隨從、隨行、扈
<lb ed="N" n="0019a12"/>從……乃至失〔正〕見苦隨行、隨行、扈從。此是「如同壞舟沈入水」〔之義〕。故世
<lb ed="N" n="0019a13"/>尊宣示：</p>
<lb ed="N" n="0019a14"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0019a1401"><l>〔煩惱〕打勝彼無力</l><l>以諸危難打破彼</l>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="N" n="0020a01"/><l>如此於彼苦隨從</l><l>如同壞舟沈〔入〕水</l></lg>
<lb ed="N" n="0020a02"/><p xml:id="pN45p0020a0201">六</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0020a0201"><l>故人常有念</l><l>諸欲應迴避</l>
<lb ed="N" n="0020a03"/><l>如汲出船垢</l><l>到達彼岸者</l>
<lb ed="N" n="0020a04"/><l>彼等捨諸欲</l><l>應可度暴流</l></lg><p xml:id="pN45p0020a0411" cb:place="inline">（七七一）</p>
<lb ed="N" n="0020a05"/><p xml:id="pN45p0020a0501">「故人常有念」〔之句中〕，「故」者，是其理由，其原因，於其緣、其因緣也。於
<lb ed="N" n="0020a06"/>諸欲見有此過患之故。「人」者，是有情、人、摩奴之子、補特伽羅、命者、生死者、
<lb ed="N" n="0020a07"/>生者、摩奴所生者。於「常」者，於常、於一切場合、於一切時、於常時、於恒時、
<lb ed="N" n="0020a08"/>於常恒、繼續、不絕、按次序如水波之生〔無間斷〕，於無間、相續、相接、於食前、
<lb ed="N" n="0020a09"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.19"/>於食後、於初夜、於中夜、於後夜、於新月（黑分）於滿月（白分），於雨季、於冬
<lb ed="N" n="0020a10"/>季、於夏季、於靑年期、於中年期、於老年期也。「有念」者，依四原因而有念：〔卽〕
<lb ed="N" n="0020a11"/>對身而修習身隨觀念處者而有念，對於受、對於心、對於法而修習法隨觀念處者而
<lb ed="N" n="0020a12"/>有念。又依他之四原因亦有念……乃至（參照一〇頁以下）……言彼有念。此是「故
<lb ed="N" n="0020a13"/>人常有念」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0020a14"/><p xml:id="pN45p0020a1401">「諸欲應迴避」〔之句中〕，諸欲者，槪言之是事欲與煩惱欲之二欲……乃至（參
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="N" n="0021a01"/>照一頁以下）……此等謂事欲……乃至（參照二頁）……此等謂煩惱欲。「諸欲應迴
<lb ed="N" n="0021a02"/>避」者，謂〔於一時〕鎭伏、〔於永久〕正斷，依此二原因應迴避諸欲。鎭伏〔於一
<lb ed="N" n="0021a03"/>時〕應迴避諸欲者云何？欲是依受樂少之義如見〔無味〕骨聚者而鎭伏應迴避諸欲。
<lb ed="N" n="0021a04"/>欲是依多者共通之義如見〔皆欲之〕肉塊者而鎭伏應迴避諸欲。欲是依次第燒身之
<lb ed="N" n="0021a05"/>義如見〔手握〕藁之炬火〔燒手〕者而鎭伏應迴避諸欲……乃至（參照七頁以下）
<lb ed="N" n="0021a06"/>……修習非想非非想處定者，亦鎭伏應迴避諸欲。如是「鎭伏〔於一時〕應迴避諸欲」。
<lb ed="N" n="0021a07"/>……乃至（參照八頁）如是「正斷〔於永久〕應迴避諸欲」。</p>
<lb ed="N" n="0021a08"/><p xml:id="pN45p0021a0801">「彼等捨〔諸欲〕，應可度暴流」〔之句中〕，「彼等」者，是〔事欲及煩惱欲徧知
<lb ed="N" n="0021a09"/>彼等〕事欲，捨斷煩惱欲之「捨斷」者，是捨棄、除去、滅除、使之滅無，捨斷欲貪
<lb ed="N" n="0021a10"/>蓋、捨棄、除去、滅除、使之滅無，捨斷瞋恚蓋、昏沈睡眠蓋、掉擧惡作蓋，捨斷
<lb ed="N" n="0021a11"/>疑蓋、捨棄、除去、滅除、使之滅無，應度欲流、有流、見流、無明流之〔暴流〕，
<lb ed="N" n="0021a12"/>應越度、應度過、應超越、應離越。此是「捨斷彼等，度暴流」〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0021a13"/><p xml:id="pN45p0021a1301"><ref cRef="PTS.Nidd.1.20"/>「如汲出船垢，到達彼岸者」者，譬如由重船使汲出〔彼〕之重垢，汲取而棄之，
<lb ed="N" n="0021a14"/>爲輕船，急速輕快容易至彼岸，如是徧知事欲，捨斷煩惱欲、捨棄、除去、滅除、
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="N" n="0022a01"/>使之滅無，捨斷欲貪蓋、瞋恚蓋、惛忱蓋、睡眠蓋、掉擧惡作蓋、疑蓋、捨棄、除
<lb ed="N" n="0022a02"/>去、滅除、使之滅無，急速輕快應容易至彼岸。「彼岸」者不死（甘露）、謂之涅槃。
<lb ed="N" n="0022a03"/>卽，彼之一切行之止寂、一切依之捨遣、渴愛之滅盡、離貪、滅、涅槃也。「應到達
<lb ed="N" n="0022a04"/>彼岸」者應到彼岸，應觸彼岸，應作證彼岸〔之義〕。</p>
<lb ed="N" n="0022a05"/><p xml:id="pN45p0022a0501">「到達彼岸者」，欲到達者亦將爲到彼岸者，現到達彼岸者亦爲到彼岸者，已到
<lb ed="N" n="0022a06"/>達彼岸者亦爲到彼岸者。</p>
<lb ed="N" n="0022a07"/><p xml:id="pN45p0022a0701">卽世尊如是宣示：「『<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022024" n="0022024"/>度至彼岸之婆羅門在陸地』。諸比丘！婆羅門者此阿羅
<lb ed="N" n="0022a08"/>漢之同義語。」彼是依通達到彼岸者，依徧知到彼岸者，依捨斷到彼岸者，依修習到
<lb ed="N" n="0022a09"/>彼岸者，依作證到彼岸者，依等至到彼岸者。〔卽〕依一切法之通達到彼岸者，依一
<lb ed="N" n="0022a10"/>切苦之徧知到彼岸者，依一切煩惱之捨斷到彼岸者，依四聖道之修習到彼岸者，依
<lb ed="N" n="0022a11"/>滅之作證到彼岸者，依一切等至之等至到彼岸者。彼於聖戒得自在、得完全。於聖
<lb ed="N" n="0022a12"/>定得自在、得完全。於聖慧得自在、得完全。於聖解脫得自在得完全。彼到彼岸，
<lb ed="N" n="0022a13"/>彼達彼岸，到終邊，達終邊，到終點，達終點，到究竟，達究竟，到最終，達最終，
<lb ed="N" n="0022a14"/>到救護所，達救護所，到避難所，達避難所，到歸依所，達歸依所，到無畏，達無
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="N" n="0023a01"/>畏，到無死，達無死，到不死（甘露），達不死，到涅槃，達涅槃。彼（梵行）已成，
<lb ed="N" n="0023a02"/>〔所作〕已辦，過去〔輪迴〕道，到涅槃之方域，到終點，護梵行，達最上之見，
<lb ed="N" n="0023a03"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.21"/>修習道，捨斷煩惱，通達不動〔之阿羅漢果〕，作證滅〔涅槃〕。於彼徧知苦，捨斷
<lb ed="N" n="0023a04"/>集，修習道，作證滅，通達應通達，徧知應徧知，捨斷應捨斷，修習應修習，作證
<lb ed="N" n="0023a05"/>應作證。彼放捨障礙，埋沒〔輪迴之〕濠，拔除〔愛〕求，無關鑰〔下五分結〕，爲
<lb ed="N" n="0023a06"/>聖而卸〔慢〕幢，卸重擔，離繫，捨斷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023025" n="0023025"/>五支〔蓋〕，具備六支〔捨〕，守護一〔念〕，
<lb ed="N" n="0023a07"/>〔依慧有習行、迴避、除去、捨斷之〕四依，除去獨一諦（偏見），遣完全求覓，有
<lb ed="N" n="0023a08"/>不混濁之思惟，有安息身行，有善解脫之心，有善解脫之慧。獨存〔完全〕而已住
<lb ed="N" n="0023a09"/>於〔梵行〕，最上人、第一人而得達第一之得達。彼無積〔善惡之報〕無所除之事，
<lb ed="N" n="0023a10"/>已除而爲住立。無捨斷〔煩惱〕無執取，已捨斷而住立。無〔由煩惱〕離，無〔依
<lb ed="N" n="0023a11"/>慢而〕高傲，已離而住立。令具備無學之戒蘊故而住立，令具備無學之定蘊、無學
<lb ed="N" n="0023a12"/>之慧蘊、無學之解脫蘊、無學之解脫智見蘊故而住立。體得眞諦而住立，超越動搖
<lb ed="N" n="0023a13"/>而住立，消盡煩惱火而住立，不迴行〔輪迴〕而住立，取幸運而住立，依解脫習行
<lb ed="N" n="0023a14"/>而住立。依慈徧淨而住立，依悲、喜、捨徧淨而住立，依究竟淸淨而住立，依無煩
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="N" n="0024a01"/>惱性徧淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024026" n="0024026"/>而住立，解脫故而住立，知足故而住立。蘊之終邊而住立，界之終邊而
<lb ed="N" n="0024a02"/>住立，處之終邊而住立，趣之終邊而住立，有之終邊而住立，輪迴之終邊而住立，
<lb ed="N" n="0024a03"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.22"/>輪轉之終邊而住立，最後有而住立，最後之人界而住立。最後之持身者是阿羅漢。</p>
<lb ed="N" n="0024a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0024a0401"><l>「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024027" n="0024027"/>此爲最後有</l><l>此爲最終身</l>
<lb ed="N" n="0024a05"/><l>生死之輪迴</l><l>無有再有事」</l></lg>
<lb ed="N" n="0024a06"/><p xml:id="pN45p0024a0601">此爲「汲出船之垢到達彼岸者」〔之義〕。是故世尊宣示：</p>
<lb ed="N" n="0024a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0024a0701"><l>故人常有念</l><l>諸欲應迴避</l>
<lb ed="N" n="0024a08"/><l>如汲出船垢</l><l>到達彼岸者</l>
<lb ed="N" n="0024a09"/><l>彼等捨諸欲</l><l>應可度暴流</l></lg>
<lb ed="N" n="0024a10"/><p xml:id="pN45p0024a1001">第一　欲經之義釋畢</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0024a11"/>
<lb ed="N" n="0024a12"/>
<lb ed="N" n="0024a13"/>
<lb ed="N" n="0024a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="N" n="0025a01"/>
<lb ed="N" n="0025a02"/>
<lb ed="N" n="0025a03"/>
<lb ed="N" n="0025a04"/>
<lb ed="N" n="0025a05"/>
<lb ed="N" n="0025a06"/>
<lb ed="N" n="0025a07"/>
<lb ed="N" n="0025a08"/>
<lb ed="N" n="0025a09"/>
<lb ed="N" n="0025a10"/>
<lb ed="N" n="0025a11"/>
<lb ed="N" n="0025a12"/>
<lb ed="N" n="0025a13"/>
<lb ed="N" n="0025a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="N" n="0026a01"/>
<lb ed="N" n="0026a02"/>
<lb ed="N" n="0026a03"/>
<lb ed="N" n="0026a04"/>
<lb ed="N" n="0026a05"/>
<lb ed="N" n="0026a06"/>
<lb ed="N" n="0026a07"/>
<lb ed="N" n="0026a08"/>
<lb ed="N" n="0026a09"/>
<lb ed="N" n="0026a10"/>
<lb ed="N" n="0026a11"/>
<lb ed="N" n="0026a12"/>
<lb ed="N" n="0026a13"/>
<lb ed="N" n="0026a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N45.0022.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="N" n="0027a01"/>
<lb ed="N" n="0027a02"/>
<lb ed="N" n="0027a03"/>
<lb ed="N" n="0027a04"/>
<lb ed="N" n="0027a05"/>
<lb ed="N" n="0027a06"/>
<lb ed="N" n="0027a07"/>
<lb ed="N" n="0027a08"/>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="nanchuan-notes">
<head>漢譯南傳大藏經 校注</head>
<p>
<note n="0002001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002001">令使現起（Paccupaṭṭhitā）之事欲，乃除地獄其餘惡趣有情、人、四大王天乃至都率天之事欲。</note>
<note n="0002002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002002">被化作（nimmitā）之事欲，是化樂天之事欲。</note>
<note n="0002003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002003">由他被化作（paranimmitā）之事欲，是<name role="" type="person">他化自在天</name>之事欲。</note>
<note n="0002004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002004">本偈由 J. III, 450 之引用。Mahāvastu III, 190 參照。</note>
<note n="0004005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004005">摩奴（Manu）是稱人類之始祖。</note>
<note n="0004006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004006">根行者（indagū）依根而行者，又依主業而行者，又爲使讀 hindagu 死去者。</note>
<note n="0005007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0005007">按照字義「結局唯成爲無常」（aniccatā yeva aṭṭhami），「第八者唯爲無常性」。</note>
<note n="0006008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006008">次之二偈半由 S. I, 32 之引用。別譯雜阿含八七經（大正二、四〇三c以下）參照。</note>
<note n="0007009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007009">以下之六譬喩 M. I, 364f 參照。</note>
<note n="0007010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007010">貫刺（vinivijjhana）底本之 vinivijjana 誤植。</note>
<note n="0010011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010011">一蘊有（ekavokāra-bhava）直譯「依一要素而存在」。「要素」（vokāra）者是指蘊之故，今譯爲蘊。一蘊者是指唯依色蘊存在之無想有。四蘊有是指無色蘊而只依餘之四蘊存在之無色有。五蘊有是指欲有、色有。</note>
<note n="0012012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012012">本偈是由 J. VI, 285 之引用。</note>
<note n="0013013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013013">兇暴人（māṇavā）māṇava 是普通雖儒童、學童又人之意義，今於此註爲兇暴行爲者（sāhasika-Kammehi yuttā）。</note>
<note n="0014014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014014">膽汁等起病（pittasamuṭṭhānā ābādhā）身體之疾病依膽汁（pitta）、痰（semha）、風（vāta）之三病素（dosa）而起。依膽汁而起謂之膽汁等起病，依痰而起謂之痰等起病，依風而起謂之風等起病，依此等三種之合因而起謂之集合病（Sannipātikā ābādhā）。</note>
<note n="0014015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014015">不等姿勢所生病（visamaparihāraja ābādhā）由長坐於不快適處等而生病。</note>
<note n="0015016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015016">法隨法（dhammānudhamma）法是四向、四果、涅槃之九出世間法。隨法是隨順其法，謂應到達其法之手段止觀等。故法隨法之行道是到達出世間止觀等之行道。</note>
<note n="0015017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015017">以下是 S. IV, 136f 之略引用。雜阿含二三五經（大正藏二、五七a）參照。</note>
<note n="0016018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016018">以下是由 It. P. 83f（八八經）之引用。</note>
<note n="0016019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016019">以下之偈亦同上。第四偈與引用原文些少相違。</note>
<note n="0017020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017020">以下由 S. I, 70 之引用。S. I, 98 參照。</note>
<note n="0017021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017021">本偈在 S. I, 70; 98; It, P, 45。雜阿含一〇六五經（大正藏二、二七七a）參照。</note>
<note n="0018022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018022">本偈見 Sn, 271; S, I, 207。瑜伽師地論卷一八（大正藏三〇、三七六c）參照。</note>
<note n="0018023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018023">以下之諸病名已出於本卷一三、一四頁。</note>
<note n="0022024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022024">以下成爲由 S, I, 175 之引用。</note>
<note n="0023025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023025">有關以下一文詳細說明 A, V, 30ff 參照。</note>
<note n="0024026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024026">在底本依無煩惱性（atammayatāya）底本有 akammaññatāya，在異本亦有 akammasatāya; akammāsasatāya，今從註釋本。如依註釋本有「愛與見謂之煩惱（tammayatā）彼等之無謂無煩惱性（atammayatā）云云」故今取註釋本之 atammayatā 之意義譯爲無煩惱性。此字不存在於辭典。</note>
<note n="0024027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024027">本偈由 Thag. 202 之引用。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>